B�L�M VE TEKNOLOJ�

PROKARYOT VE �KARYOT H�CRELER

21/12/2007 �

PROKARYOT VE �KARYOT H�CRELER
Canl�lar s�n�fland�r�l�rken temelde h�cre yap�lar� g�z �n�ne al�n�r. Buna g�re canl�lar iki �st aleme ayr�l�r. Bunlar basit ilkel canl�lar�n bulundu�u prokaryotlar ve ileri yap�l� canl�lar�n yer ald�� karyotlard�r.

PROKARYOT H�CRELER
Belli bir �ekirdekleri olmayan, kal�t�m maddesi sitoplazmada da��n�k halde bulunan �ok basit h�crelerdir. Bunlar�n zarlar� organelleri yoktur. Sadece ribozom organeli i�erirler. Baz�lar�nda sitoplazmada klorofil pigmentleri veya h�cre zar�ndan olu�an mesozomlar bulunabilir. �rne�in; bakteriler ve mavi-ye�il algler prokaryot h�cre yap�s�nda canl�lard�r.

�KARYOT H�CRELER
Belli bir �ekirdek yap�s�na sahiptirler. �ekirdek i�inde DNA, RNA, �zel �ekirdek s�v�s� ve �ekirdek�ik gibi yap�lar bulunur. Zarl� ve zars�z organellere sahiplerdir. �rne�in; insan, hayvan, bitki, mantar ve protista gibi canl�lar�n h�creleri �karyot h�cre yap�s�na sahiptir.

PROKARYOT H�CRE �LE �KARYOT H�CRE ARASINDAK� FARKLAR
Emektron mikroskobunun geli�tirilmesiyle birlikte, biyologlar h�cre yap�lar� inceleme f�rsat� buldular. Bu ara�t�rmalar sonunda canl�lar aleminde iki temel h�cre tipi oldu�u ortaya ��kt�: prokaryotik ve �karyotik h�cre. Yap�sal olarak daha basit olan prokaryotik h�cre yap�s� sadece bakterilerde bulunur. Di�er b�t�n organizmalar yani protista, fungi (mantarlar),
bitkiler ve hayvanlar, daha karma��k olan �karyotik h�cre yap�s�na sahiptir.

Prokaryot h�cre �karyot h�cre:
Her iki h�cre tipinde ortak olan �zellikler:
• Benzer yap�da h�cre zar�.
• Genetik bilginin DNA arac�l��yla kodlanmas� ve aktar�lmas�.
• Transkripsiyon ve translasyon mekanizmalar�n�n ve ribozomlar�n benzer olmas�.
• Ortak metabolik yollar�n bulunmas�. (�r:glikolik)
• Kimyasal enerjiyi ATP olarak depolamak i�in kullan�lan mekanizman�n benzer olmas� (prokayotlar�n h�cre zar�nda, �karyotlar�n mitokondri zar�nda).
• Benzer fotosentez mekanizmalar�.
• Zar proteinlerini sentezleme ve h�cre zar�na yerle�tirmede kullan�lan mekanizman�n bezerli�i.
• Benzer yap�da proteazomlar (protein sindiren yap�lar).

�karyotik h�crede bulunup prokaryotlarda bulunmayan �zellikler:
*H�crede, �ekirdek ad� verilen ve bir zarla sitoplazmadan ayr�lan bir b�l�m�n bulunmas�, �ekirdek zar�nda bulunan karma��k yap�l� porlar (delikler).
*DNA ile birlikte mitoz b�l�nme s�ras�nda s�kla�abilme �zelli�ine sahip proteinlerin bulunmas�.
*Karma��k yap�l� zars� sitoplazmik organellerin bulunmas�.
*Oksijenli solunum �zelle�mi� sitoplazmik organeller: mitokondri.
*Fotosentez i�in �zelle�mi� stoplazmik organeller: kloroplast.
*Karma��k yap�l� h�cre iskeletinin (sitoskeleton) bulunmas�. (Mikrofilamentler, ara filamentler ve mikrot�b�ller.)
*Daha karma��k kam�� (flagella) yap�s�.
*H�cre zar�yla kesecikler olu�turarak s�v� ve kat� maddeleri h�cre i�ine alabilme yetene�i. (Endositoz ve Fagositoz.)
*Bitkilerde sel�loz i�eren h�cre duvar�.
*H�cre b�l�nmesi s�ras�nda kromozomlar�n ayr�lmas�n� sa�layan ve mikrot�b�l yap�da olan i� iplikleri.
*Diploidlik:her h�crede bir genin iki kaypa halinde bulunmas�.
*Mayoz b�l�nme ve d�llenme gerektiren e�eyli �reme.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (99)

S�TOPL�ZMA VE H�CRE ORGANELLERi

21/12/2007 �

S�TOPL�ZMA VE H�CRE ORGANELLER�

1. S�TOPL�ZMA
H�crede bir�ok hayatsal olaylar�n ger�ekle�ti�i yerdir. Yar� kolloidal (yar� s�v�) bir yap� g�sterir. i�inde organeller, su, proteinler, ya�lar, karbonhidratlar, tuzlar, vitaminler, hormonlar ve �e�itli iyonlar bulunur.

2. H�CRE ORGANELLER�
H�crede metabolik olaylar� ger�ekle�tiren �zel yap�lara organel denir.

1) Endopl�zmik retikulum: H�cre zar� ile �ekirdek aras�nda uzanan ve h�creyi a� gibi kaplam�� kanalc�k sistemidir. Hayvan h�crelerine �ekil verir. H�cre i�inde madde ta��nmas� ve depolanmas� g�revini yapar.
�zerinde ribozom olanlara gran�ll�, ribozom olmayanlara gran�ls�z E.R. ad� verilir. Protein sentezinin �ok oldu�u h�crelerde gran�ll�, ya� sentezinin �ok oldu�u h�crelerde gran�ls�z E.R. fazla oranda bulunur. Ayr�ca golgi ve lizozom organellerini olu�turabilirler. E.R. h�cre b�l�nmesinden �nce eriyerek kaybolur, sonra yeniden olu�ur.

2) Golgi Cisimci�i: Gran�ls�z E.R.’den olu�ur. H�crelerin salg� ve paketlemesini sa�lar. Salg� yapan h�crelerde bol bulunur. �rne�in; t�kr�k bezi ve s�t bezlerinde oldu�u gibi. Ribozomda sentezlenen proteinler �nce E.R. ye, sonra golgiye ge�erek paketlenir.
H�cre zar�ndaki glikolipid ve glikoproteinlere son �eklini verir. H�cre �eperinin yap�s�na kat�lan sel�lozu �retir. Lizozom organellerini olu�turur.

3) Lizozom: Tek katl� zarla �evrilidir. i�inde sindirim enzimleri bulunur. Endositozla al�nan veya h�cre i�inde bulunan kompleks molek�lleri sindirir.
H�crede ya�lanm�� organelleri ve zararl� maddeleri yok eder. Akyuvarlarda al�nan mikroplar� par�alar.
Herhangi bir sebepten dolay�, lizozomun zar� y�rt�l�rsa, h�crenin kendi kendini sindirmesine neden olur, buna otoliz denir. Dokulardaki ya�l� h�crelerin ortadan kalkmas�, ��r�menin h�zlanmas�, kurba�a embriyosunun kuyru�unun kopmas�, insan embriyosunun parmak aras� perdelerin y�rt�lmas� otolizle ger�ekle�ir. Bitki h�crelerinde bulunan lizozomlara fitolizozom denir.

4) Ribozom: Protein sentezinin ger�ekle�ti�i yerdir. �ekirdek�ikte �retilir. Protein sentezledi�i i�in, b�t�n canl� h�crelerde bulunur.
Yap�s�nda % 60 RNA ve % 40 protein bulunur. iki alt birimden olu�mu�tur. Protein, enzim ve hormon sentezi olan h�crelerde �ok bulunur. Protein sentezi h�zl� olan h�crelerde yan yana dizilerek polizomlar� olu�tururlar.
Bulundu�u yerler; �ekirdek d�� zar�, Gran�ll� E.R. �zerinde, Mitokondri ve
Kloroplast s�v�s�nda ve Sitopl�zmada serbest halde.

5) Sentrozom: Hayvan h�crelerinde bulunur. Birbirine dik iki sentriolden olu�ur. H�cre b�l�nece�i zaman kendini e�ler. Zars�z olup etraf�nda yo�unla�m�� bir s�v� vard�r. Her bir sentriol 3’er t�pten meydana gelen 9 protein lifinden olu�mu�tur.
�nsan�n �izgili kas h�crelerinde, n�ron g�vdesinde, olgun yumurta h�cresinde bulunmaz.
Hayvan h�crelerinde kromozom tak�mlar�n�n kutuplara �ekilmesini sa�layan i� ipliklerini olu�turur. Ayr�ca sentrozom, sil ve kam�� olu�umunda g�rev al�r.

6) Koful: Tek h�crelilerde bo�alt�m organelidir. �ok h�crelilerde ise art�k maddelerin, besinlerin veya fazla suyun depo edildi�i yerdir. E.R.’den, golgiden, h�cre zar� ve �ekirdek zar�ndan olu�abilir. Kofullar bitkilerde art�k maddelerin depolanmas�n� ve turgor bas�nc�n�n ayarlanmas�nda g�rev al�r.
Tatl� suda ya�ayan tek h�crelilerde bulunan kontraktil kofullar fazla suyu d��ar� atar. Bu olayda enerji harcan�r. Kofular g�revlerine g�re isimlendirilir; besin kofulu, sindirim kofulu, bo�alt�m kofulu ve depo koful.
Kofullar gen� bitki h�crelerinde k��k, ya�l� h�crelerde ise b�y�k ve azd�r. Hatta bazen h�crenin i�ini tamamen doldurabilir. Hayvan h�crelerinde ise kofullar az ve k��kt�r.

7) Mitokondri: H�crede enerji (ATP) �retimini sa�layan merkezdir. Say�s�
h�crenin enerji ihtiyac�na g�re de�i�ir. �izgili kas, sinir, kalp ve karaci�er h�crelerinde mitokondri fazlad�r.
D�� zar� d�zg�n, i� zar� ise k�vr�ml�d�r. Yani, i� zar� matrix i�ine do�ru uzam��t�r, b�ylece y�zey artt�r�lm��t�r. Bu uzant�lara krista denir. Mitokondri i�indeki s�v�ya matrix denir.
Kendine ait DNA, RNA ve ribozomu vard�r. Gerekti�inde �o�alabilir. i� zar �zerinde ETS ta��r. Gerekti�i zaman b�l�nebilir, b�y�yebilir ve kendisi i�in gerekli baz� proteinleri sentezleyebilir.
O2’li solunum, h�cre sitopl�zmas�nda ba�lay�p mitokondride devam etmekte ve a��a ��kan enerji ATP �eklinde depolanmaktad�r.

NOT: Bakterilerde mesozom mitokondrinin g�revini �stlenmi�tir.

8) Plastitler: Bitki h�crelerinde bulunan yap�lard�r. ��erisinde renk veren pigmentler bulunur. �� e�ittir. I��k, kimyasal madde, s�cakl�k ve pH etkisi ile birbirine d�n��ebilirler.
�rne�in, Domates �nce renksiz, sonra ye�il ve en son olarak k�rm�z� renge d�n��r. (L�koplast Kloroplast Kromoplast)

a. Kloroplast: Fotosentez olay�n�n ger�ekle�ti�i organeldir. En fazla, yapra��n mezofil tabakas�nda bulunur. Kendine ait DNA, RNA ve ribozomlar� vard�r. Gerekti�inde h�cre i�inde �o�alabilirler.
�ift zarl�d�r. i�indeki lamelli yap�lara grana denir. Burada fotosentezin ��kl� devre reaksiyonlar� ger�ekle�ir. Granalar�n aras�n� dolduran s�v�ya da stroma denir. Karanl�k devre reaksiyonlar� da burada ger�ekle�ir. Granalar�n lamelleri aras�nda �� so�uran ve ye�il rengi veren klorofil pigmenti bulunur. Klorofil ��k enerjisini emerek kimyasal enerjiye d�n��t�r�r.
Fotosentezde g�rev alan ETS elemanlar� kloroplast�n granas�nda bulunur.
Fotosentetik bakterilerde kloroplast olmad�� i�in, klorofil pigmenti sitopl�zma i�inde tanecikler halinde bulunur.

b. Kromoplast: Bitkilerde turuncu (karoten) , sar� (ksantofil), k�rm�z� (likopin) renkleri olu�turan pigmentleri ta��r. Bitkilerdeki di�er bir�ok renk de koful �zsuyunun asitlik ve bazl�k (pH) durumuna g�re renk de�i�tirebilen antokyan maddeleri taraf�ndan olu�turulur.
Meyve ve �i�eklere renk verirler. I��k enerjisini absorbe edebilirler. Fakat bu enerjiyi kloroplastlara aktar�rlar.

c. L�koplast: Renksizdir. Bitkinin ��k almayan b�lgelerinde bulunur. I��k etkisi ile kloroplasta d�n��r. Genelde k�k, g�vde, meyve ve tohumlarda yo�un olarak bulunur. Ni�asta, ya� ve protein depolar.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (83)

FOTOSENTEZ NED�R?OLMASAYDI NE OLURDU?

19/12/2007 �

FOTOSENTEZ OLMASAYDI NE OLURDU?

Canl�lar�n ya�ayabilmesi i�in mutlaka enerji gereklidir. V�cudumuzda kaslar�n ve kalbin �al��mas�n� ve v�cuttaki kimyasal tepkilemelerin ger�ekle�mesini sa�layan bu enerji, hayvansal ve bitkisel besinlerden al�n�r. B�t�n besinlerdeki enerjinin ilk kayna�� ise G�ne�'tir. Geceleri D�nya'da bulundu�umuz nokta G�ne� ��klar�n� alamaz. "Sabah vakti" bu ��klar�n al�nmaya ba�lad�� zamand�r. �zerine G�ne� ��klar� d��en bitki, fotosentezde bu ��k enerjisini kimyasal enerjiye d�n��t�r�r. Bitkinin dokular�n� yenilemesi ve b�y�mesi bu enerjiye ba�l�d�r. Bitki bu enerjiden yararlanarak b�y�mesini s�rd�r�rken, bir b�l�m�n� de kimyasal enerji bi�iminde h�crelerinde depolar. Bir insan veya hayvan bu bitkiyi yedi�inde, bitkinin i�inde depolanan enerjiyi de alm�� olur. B�ylece kendi v�cudundaki kimyasal tepkilemeleri s�rd�r�r ve bu enerjiyi dokular�nda saklar. Dolay�s�yla hayvansal ya da bitkisel yiyeceklerle ald��m�z enerji, beslenme zincirinin ilk basamaklar�nda yer alan bitkiler arac�l��yla ve fotosentez yoluyla G�ne�'ten gelmi� olan enerjidir.

K�sacas�, ger�ekten de G�ne� ��klar�n�n al�nd�� sabah vakti, fotosentez denen, bizimkinin tersine bir solunum olay� ba�lar. Bu s�re�te karbondioksit t�ketilip, oksijen �retilir. Havadaki oksijeni zenginle�tiren bu s�re� olmasayd�, canl�lar�n solunumu nedeniyle Atmosfer'deki oksijen �oktan t�kenmi� olacakt�. Yani sabah ba�layan bu s�re� sayesinde bizim de nefes alabilmemiz m�mk�n olmaktad�r. Kuran'�n indi�i d�nemde insanlar�n ne fotosentezden, ne Atmosfer'deki oksijenin ve karbondioksitin d�n��m�nden, ne de G�ne�'in ��klar� sayesinde t�m bu olaylar�n ger�ekle�ti�inden haberleri vard�r. Kuran, indi�i d�nemdeki insanlar�n bilgi seviyesiyle bilinememesine ra�men sabah vakti ile nefes alma aras�nda ba�lant� kurarak, m�kemmelli�ini bir kez daha g�stermekte, insanlar� bir kez daha kendine hayran b�rakmaktad�r.

FOTOSENTEZ

Ya�am�n temeli olan b�t�n biyokimyasal s�re�ler i�in enerji gereklidir. Bu enerjinin kayna�� da h�crelerde depolanm�� olan besinlerin yanmas�, yani oksijenle birle�erek par�alanmas�d�r. Bu par�alanma s�ras�nda besin molek�lleri aras�ndaki kimyasal enerji serbest kalarak a��a ��kar. Bu olay t�pk� yanan bir odun par�as�n�n �s� ve ��k yaymas� gibi enerji veren bir tepkimedir. Demek ki nefes al�p vermeyi yaln�zca oksijenkarbondioksit al��veri�i olarak de�il, bitkilerin ve hayvanlar�n temel enerji kayna�� olan daha karma��k bir s�re� olarak d��nmek gerekir.

Allah e�er fotosentezin var olmas� i�in gerekli bir�ok �art� yaratmasayd�, �rne�in bitkilerin i�inde fotosentezin olu�mas� i�in gerekli klorofil yarat�lmasayd�, bir tek canl�n�n bile var olmas� s�z konusu olamazd�. Kainattaki bir�ok olay gibi fotosentez de, solunum i�in oksijenin ve karbondioksitin d�n��mleri de, b�y�k ve m�kemmel bir plan�n par�alar�d�r.

Fotosentez hakk�nda insanl��n detayl� bilgi sahibi olmas� �ok yeni say�l�r. Bu konuda bilim adamlar� �ok yo�un ara�t�rmalar yapt�lar. �zellikle ABD'li kimyac� Melvin Calvin ba�kanl��ndaki ekibin �al��malar� s�z etmeye de�er niteliktedir. Nitekim bu ekip 1961 y�l�nda Nobel kimya �d�l�n� kazand�.

Sabah vakti ba�layan, nefes almam�z� ve oksijenin varl��n� m�mk�n k�lan fotosentezi ��yle ifade edebiliriz:

I��k enerjisi (G�ne�ten)+Karbondioksit(Havadan)+Su Kimyasal enerji + Oksijen

Kimyasal form�l olarak ise ��yle �zetleyebiliriz:

I��k + 6CO₂+ 6H₂O = C₆H₁₂O₆(Glikoz) + 6O₂

Kal�c� Ba�lant� Yorum (44)

GEN NED�R?

17/12/2007 �

Gen Nedir?

Gen, DNA'n�n bir par�as�d�r ve bu "y�netici" molek�l nas�l g�r�nd��n�z�, v�cudumuzda hangi olaylar�n ger�ekle�ti�ini ve bazen de hangi hastal�klar� ge�irmeye e�ilimli oldu�unuzu belirler. DNA (deoksiribon�kleik asit), b�k�lm�� bir merdiven g�r�n�m�nde, �ift sarmal yap�da uzun bir molek�ld�r. DNA'n�n yap�s�n�n ke�fedilmesinden sadece yar�m y�zy�l sonra, bug�n bilim adamlar�, genlerin olu�turdu�u "saman y��n�" i�inde sa� rengi gibi fiziksel �zelliklerden sorumlu gen veya genleri adeta "i�ne" arar gibi aramaktad�rlar. Genler kimi zaman baz� hastal�klara kar�� e�ilimin olup olmad�� ile ilgili bilgiler de verebilmektedirler.

Genler d�zenleyici b�lgeler, ekzon ve intron b�lgelerinden olu�maktad�r.

Herkes b�t�n �zelliklerini ailesinden kal�t�r. “Kal�t�m”, anne ve baban�zda olan �zelliklerin size ge�mesi demektir. Bu �zellikleri ta��yanlar ise asl�nda v�cuttaki protein ad� verilen yap�lar� olu�turan �ifrelerdir. Proteinler v�cuttaki pek �ok i�levi yerine getiren molek�llerdir. Haberleri ta��rlar, reaksiyonlar� katalizlerler, h�crelerin i�inde yer al�rlar. Proteinler olmadan ya�am olmaz. Proteinler amino asit ad� verilen k��k yap� ta�lar�ndan olu�mu�lard�r ve bu amino asitlerin ne �ekilde dizilip protein olu�turacaklar�n�n �ifresi DNA’da bulunmaktad�r. DNA’da bulunan ve hangi proteinin ne �ekilde �retilece�ini s�yleyenler ise genlerdir. V�cudunuz genlerden ald�� bilgiye g�re gerekli olan proteinleri ne zaman ve ne �ekilde �retece�ine karar verir. Hangi genin hangi proteini kodlayaca�� belirlidir.

Gen denilen �ifre ayn� bir kasan�n �ifresi gibi yan yana gelen harflerden olu�maktad�r. Bu harfler d�rt adet baz� tan�mlamaktad�r. Bu bazlar adenin, guanin, sitozin ve timin olarak adland�r�lmakta ve A, G, C ve T k�saltmalar� ile g�sterilmektedir. �ifre ise A, G, C ve T’nin yan yana dizilmi� halidir.

Protein kodlamak, gereken zamanda genin harekete ge�erek do�ru �ifreyi, proteini �retecek olan yap�lara g�ndermesi demektir. Sonu� olarak bir gen, bir proteine kar��l�k gelen DNA dizisi olarak tan�mlanabilir. DNA’dan bir protein olu�turulmas� gerekti�i zaman da haberci RNA (ribon�kleik asit) ad� verilen bir kopya haz�rlan�r ve kopya ile istenilen protein �retilir. Bu kopya, �retilecek olan protein i�in bir kal�p g�revi g�r�r. DNA’n�n kal�b�n�n ��kar�lmas�na ‘’transkripsiyon’’ ve bu kal�ptan gerekli proteinin �retilmesine ‘’translasyon’’ ad� verilir.

�ok uzun bir molek�l olan DNA normalde h�cre i�erisinde paketlenmi� halde bulunur. Bu paketlemeye yard�mc� olan baz� proteinler vard�r. DNA’n�n bu haline kromatin ad� verilir. Di�er taraftan h�crenin b�l�nmesi gerekti�i zamanlarda bu paket daha da s�k� hale getirilir. DNA’n�n bu en s�k� paketlenmi� haline kromozom denir.�nsan v�cudunun h�crelerinde 23 �ift kromozom bulunur. Bunlar�n 23’� anneden, 23’� babadan al�n�r. B�ylece h�crelerde her genin iki kopyas� bulunur.

Bir gen i�in m�mk�n olan her bir se�ene�e allel ad� verilir. Anneden ve babadan birer set kromozom ve o kromozomlar �zerinde birer set gen geldi�i i�in her h�crede en fazla iki allel (gen se�ene�i) bulunabilir. Allellerin durumuna g�re genler heterozigot veya homozigot olarak tan�mlan�r.Bir genle ilgili allellerin (m�mk�n olan gen se�enekleri) her ikisi de ayn� ise bu duruma homozigot denir. Yani o gen i�in hem anneden, hem babadan gelen kopya ayn�d�r. E�er iki allel (m�mk�n olan gen se�enekleri) farkl� ise bu duruma hetorozigot denir. Yani o gen i�in anneden ve babadan gelen kopya farkl�d�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (124)

DNA VE RNA

17/12/2007 �

Genetik Nedir?

Genetik, genleri ve onlar�n fonksiyonlar�n� ya da bozukluklar�n� inceleyen bilim dal�d�r. �rne�in, Akdeniz anemisi gibi kal�tsal hastal�klar, genetik biliminde incelenir.

DNA ve RNA dahil olmak �zere t�m genetik bilgi genom olarak adland�r�lmaktad�r. Bir organizman�n yap�s�ndaki genetik malzemenin t�m�ne genom denir.

Genler ve onlar�n fonksiyonlar�n� inceleyen bilim dal� ise genomik olarak adland�r�lmaktad�r. Biraz �nce ifade edildi�i gibi genler v�cudun proteinlerinin �ifreleridir. Hangi genin hangi proteini �ifreledi�i genomi�in konusudur. Bu �ifreleme ile ili�kili sorunlar ile de yine genomik ilgilenmektedir.

Dna nedir?

G��l� bir elektron mikroskobuyla bak�ld��nda sizi olu�turan h�creyi g�r�r�z.Peki ya DNA nerede?DNA,h�crenin ortas�ndaki,kromozom ad� verilen 46 tane �ok uzun ve �ok ince iplik�i�in i�inde.Bu iplik�iler o kadar incedir ki onlar� elektron mikroskobunun yard�m� ile bile g�remezsiniz.Ama bu tek h�crenin i�indeki b�t�n DNA'y� s�k�p alabilseydiniz elde edece�iniz DNA,bir bu�uk metre uzunlu�unda olurdu!DNA iplik�ilerinin kal�nl�klar�n� g�z�n�zde canland�rabilmemiz de ayn� �l��de zordur;bir fikir edinebilmemiz i�in �unu s�yleyebiliriz:Bir diki� i�nesinin deli�inden be� milyon tane iplik�i�i ayn� anda ge�irebilirsiniz!Bir h�cre b�l�nmek �zereyken DNA k�vr�larak s�k��r.Kromozomlar� g�rebilmenizin nedeni de budur.�ekilleri X'i and�r�r.Benzersiz bir canl� yap�lmas� i�in gerekli bilgilerin t�m� bu kromozomlar�n i�inde bulunmaktad�r.

DNA tam olarak neye benzer?Kromozomlardan birindeki bir DNA iplik�i�ini al�p inceleyelim.Bakt��n�z �eyleri elli milyon kere b�y�ten sihirli bir g�zl�k takt��n�z� d��n�n.(B�yle bir g�zl�kle bir kum tanesini bir da� kadar b�y�k g�r�rd�n�z.)Art�k bir DNA iplik�i�ini kolayca g�rebilir ve onun en �nemli s�rr�n� ��renebilirsiniz.Asl�nda DNA iplik�i�i bir de�il iki diziden olu�ur.Birbirinin etraf�nda dolanan bu diziler,DNA'n�n b�k�lm�� bir merdiven gibi g�r�nmesine neden olur.Bu �ekil ikili sarmal olarak adland�r�l�r.
H�creler v�cudumuzun yap�ta�lar�d�r.23 kromozomlu bir sperma h�cresi ile 23 kromozomlu bir yumurta h�cresi birle�ince,sizi olu�turan o ilk h�cre ortaya ��km�� oldu.Bu ilk h�cre,DNA's�n� kopyalayarak b�l�nd� ve ayn� plana sahip iki ayr� h�cre olu�tu.Sonra bu iki h�cre d�rt h�cre oldu;d�rt h�cre sekiz h�cre oldu;bu s�re� milyonlarca h�cre ortaya ��k�na,yani siz olu�ana dek b�yle devam etti.�lgi �ekici nokta ise her bir h�crenin b�l�n�� s�ras�nda DNA plan�n�n da kopyalanm�� olmas�yd�.Her bir h�cremiz 46 kromozom vard�r.

�nce ikili sarmal a��l�yor,b�ylece iki ayr� DNA dizisi ortaya ��k�yor.Sonra her dizi ba�ka bir dizinin yap�lmas� i�in model olarak kullan�l�yor.DNA'y� olu�turan kimyasal maddeler h�crenin i�inde serbest bir bi�imde y�zer ve kusursuz bir d�zende bir araya gelirler.Bu d�rt kimyasal madde �unlard�r:Adenin,Timin,Sitozin ve Guanin.S�ras�yla A,T,C ve G harfleriyle g�sterilen bu kimyasal maddeleri,�izimlerde d�rt farkl� renkle g�sterdik.Kimyasal maddelerin hangi kurala g�re birle�tiklerini bulabildiniz mi?
A her zaman T ile birle�ir.
T her zaman A ile birle�ir.
C her zaman G ile birle�ir.
G her zaman C ile birle�ir.

DNA’n�n yap� ta�lar�

N�kleotidler n�kleik asitlerin monomerleridir. Yap�lar�nda �u molek�ller bulunur:

a) Azotlu organik baz: Halka say�s�na g�re ikiye ayr�l�r:

P�rinler: �ki halkal� bir yap�ya sahiptir. Adenin (A), Guanin (G).

Primidinler: Tek halkal� bir yap�ya sahiptir. Sitozin (S), Timin (T), Urasil (U).

b) Be� karbonlu �eker: N�kleik asitlerde riboz (C5H10O5) ve deoksiriboz (C5H10O4) olmak �zere iki �e�it �eker bulunur.

c) Fosforik asit (H3PO4): Fosforik asit di�er bir molek�le ba�lan�rken OH- gruplar�ndan birini kaybeder ve fosfat grubu ad�n� al�r.

DNA’n�n molek�l modeli:

� �ekil 1. �ekil 1 Watson-Crick modeli.

DNA’n�n Replikasyonu:
H�creler iki yeni h�cre olu�turmak
�zere b�l�necekleri zaman, genom kendini e�ler ve DNA’n�n kendini e�lemesi (replikasyon) ad�n� verdi�imiz bu olay h�cre �ekirde�inde ger�ekle�ir. �ncelikle baz �iftleri aras�ndaki zay�f ba�lar a��l�r, iki iplik birbirinden ayr�l�r. Her iplik �zerinde e�leme yap�l�r ve yeni olu�an iplikler kal�p olarak kulland�klar� ipli�in tamamlay�c�s� olurlar ve bu �ekilde olu�an iki yeni �ift sarmal, orjinal sarmal�n tam kopyas�d�r.

Ribon�kleik asit:
a) Messenger RNA (mRNA):
DNA kal�b� �zerinde sentezlenir. Bu olaya transkripsiyon denir. mRNA’ya sentezlenecek protein bilgisi aktar�l�r. mRNA’da kom�u �� n�kleotide kodon denir. her kodon bir amino asidi �ifreler. mRNA DNA’dan ald�� genetik �ifreyi ribozomlara g�t�r�p protein sentezinde g�rev yapar.
b) Transfer RNA (tRNA):
mRNA’dan ald�� bilgi do�rultusunda sitoplazmadaki amino asitleri ribozoma ta��r ve proteinin sentezlenmesini sa�lar. Her tRNA’da mRNA’daki kodonlar� okuyacak ve ona uyacak bir antikodon bulunur. �� n�kleotitten meydana gelir. tRNA’da di�erlerinden farkl� olarak A ile U, G ile S e�le�ir.
c) Ribozomal RNA (rRNA):
Ribozomlar�n yap�s�na kat�l�r. DNA taraf�ndan sentezlenen rRNA �ekirdek�ikte depolan�r. Ribozomlar�n alt birimleri olu�urken buradan al�n�p kullan�l�r.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0)

B�L�M VE TEKNOLOJ�

PROKARYOT VE �KARYOT H�CRELER

S�TOPL�ZMA VE H�CRE ORGANELLERi

FOTOSENTEZ NED�R?OLMASAYDI NE OLURDU?

GEN NED�R?

DNA VE RNA

Son Yaz�lar�m

Kategorilerim

Arkada�lar�m

Ba�lant�lar�m